Sprzedaż nieruchomości, sporządzenie testamentu, czy podpisanie bardzo ważnej umowy wymagającej formy aktu notarialnego – najczęściej każdy z nas, co najmniej raz w życiu, musi skorzystać z usług notariusza. Choć czynności notarialne często wiążą się z poważnymi konsekwencjami prawnymi, niewiele osób wie, jakie obowiązki spoczywają na notariuszu w związku z dokonywanymi czynnościami.
Zanim udasz się do notariusza, zyskaj spokój, czytając o tym, czego możesz od niego oczekiwać i jak może Ci on pomóc.
Notariusz – strażnik zgodności z prawem
1. Zgodność czynności z obowiązującym prawem
Notariusz ma obowiązek czuwać, by treść aktu była zgodna z przepisami prawa – np. cywilnego, rodzinnego, spadkowego, podatkowego czy lokalowego.
Jeśli dana czynność jest sprzeczna z prawem, zmierza do jego obejścia lub rażąco narusza zasady współżycia społecznego (np. jest skrajnie niekorzystna dla jednej strony) – notariusz musi odmówić jej dokonania.
2. Weryfikacja zdolności stron
Notariusz musi również zbadać zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron, tj. sprawdzić, czy:
- strony są uprawnione do dokonania czynności (np. właściciel nieruchomości lub jego pełnomocnik),
- strony mają pełną zdolność do czynności prawnych (czy nie są ubezwłasnowolnione, niepełnoletnie itd.).
3. Kontrola dokumentów i podstaw prawnych
Przed dokonaniem czynności notarialnej notariusz ma obowiązek skontrolować dokumenty oraz podstawę prawną, na której opiera się dana czynność, aby upewnić się, że jest ona zgodna z obowiązującym prawem i nie budzi żadnych wątpliwości.
W przypadku np. sprzedaży nieruchomości, notariusz sprawdza księgę wieczystą, podstawę nabycia, wcześniejsze umowy, zaświadczenia z urzędu gminy czy o niezaleganiu z podatkami.
Jeśli czegoś brakuje – nie może sporządzić aktu, dopóki dokumenty nie zostaną uzupełnione.
Zrozumiała treść dokumentów
Obowiązkiem notariusza jest przygotowywanie dokumentów w języku, który będzie jasny dla stron i pozwoli nawet najmniej doświadczonemu uczestnikowi czynności notarialnej, zrozumieć istotę danej czynności i jakie skutki prawne się z nią wiążą.
Notariusz powinien tak sformułować akt, aby był jasny, precyzyjny i nie budził wątpliwości interpretacyjnych.
Z tym obowiązkiem ściśle wiąże się kolejny – udzielanie informacji i wyjaśnień.
Wyjaśnienia i odpowiedzi
Masz prawo pytać !
Jeśli cokolwiek w dokumencie budzi Twoje wątpliwości, poproś notariusza o wyjaśnienia. Ma on obowiązek:
- przeczytać Tobie treść aktu przed jego podpisanie,
- wytłumaczyć jego znaczenie i skutki,
- upewnić się, że rozumiesz, co podpisujesz.
Uwaga: notariusz nie udziela porad prawnych, które wykraczają poza samą czynność notarialną. Jeśli potrzebujesz porady w bardziej złożonej sprawie – skonsultuj się z radcą prawnym lub adwokatem.
Tajemnica zawodowa
Notariusz ma obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Oznacza to, że nie może ujawniać żadnych informacji, które poznał w trakcie wykonywania czynności – dotyczy to m.in. danych osobowych, treści aktu, przyczyn jego sporządzenia czy okoliczności podpisania aktu.
Notariusz jest również odpowiedzialny za przechowywanie dokumentów notarialnych, w sposób uniemożliwiający ujawnienie danych osobowych uczestników czynności notarialnych, a także treści dokumentów sporządzonych przez notariusza.
Dokumenty obejmujące dokonane czynności notarialne notariusz przechowuje przez 10 lat od ich sporządzenia, a po ich upływie, przekazuje na przechowanie do archiwum ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego. Do ww. archiwum dokumenty trafiają również z chwilą zaprzestania prowadzenia działalności przez notariusza.
Bezstronność
Notariusz ma obowiązek równego traktowania stron postępowania, nie może faworyzować żadnej z nich. Nie może on doradzać jednej stronie, czy też dokonywać zapisów celowo na jej korzyść, kosztem drugiej strony. Notariusz musi zachować bezstronności wobec wszystkich stron czynności notarialnej, niezależnie od tego, że jedna z nich jest inicjatorem sporządzenia aktu, czy też wybrała konkretną kancelarię notarialną.
Jego rola polega na tym, by czynność była zgodna z prawem i by interesy wszystkich stron były jednakowo chronione.
Istotą wykonywanego przez notariusza zawodu jest budowanie zaufanie społecznego poprzez uczciwe i profesjonalne podejście do klientów oraz zachowanie neutralności i obiektywizmu w postępowaniu notarialnym.
Podsumowanie
Notariusz jako funkcjonariusz publiczny ma obowiązek nie tylko sporządzać akty notarialne zgodnie z prawem, lecz także czuwać nad zabezpieczeniem praw i słusznych interesów wszystkich stron czynności. Jego rola nie ogranicza się do „sporządzenia aktu”, lecz polega również na aktywnej ochronie bezpieczeństwa prawnego uczestników czynności.
Mam nadzieję, że artykuł ten pomoże Ci być bardziej świadomym uczestnikiem czynności notarialnych, a znajomość obowiązków notariusza pozwoli lepiej zadbać o własne interesy, zrozumieć treść podpisywanych dokumentów i uniknąć ewentualnych negatywnych ich skutków.